Overheden en gemeenten mogen zelfstandigen niet categorisch uitsluiten van publieke opdrachten. Dit schendt de Aanbestedingswet en het proportionaliteitsbeginsel. Ontdek hoe recente rechtspraak jouw rechten als zzp’er beschermt, schijnzelfstandigheid tackelt en risico’s elimineert binnen een compliant inhuurproces.
Table of Contents
De Nederlandse inhuurmarkt binnen de publieke sector bevindt zich in een turbulente fase. Sinds de Belastingdienst de handhaving op schijnzelfstandigheid volledig heeft hervat, reageren veel overheidsinstellingen, provincies en gemeenten met een extreme risico-aversie. Inkopers proberen administratieve risico’s aan de poort te minimaliseren. Het systematisch zzp’ers uitsluiten van aanbestedingen zorgt echter voor grote juridische frictie en zet de marktwerking onder stroom door rigoureuze uitsluitingsclausules in tendereisen op te nemen.
Voor zelfstandige adviseurs, interim-managers en ICT-specialisten in de publieke sector is dit een directe bedreiging voor hun ondernemerschap en omzet. Het categorisch weigeren van een inschrijver puur op basis van de gekozen rechtsvorm roept grote juridische vragen op. Mag een publieke inkoper jou zomaar de toegang tot een opdracht ontzeggen omdat je een eenmanszaak hebt? In deze diepgaande gids analyseren we de wetgeving, de actuele marktontwikkelingen en jouw rechten in 2026.
Mogen overheden zzp’ers uitsluiten van aanbestedingen ?
Nee, overheden en gemeenten mogen zelfstandigen zonder personeel niet generiek of bij voorbaat uitsluiten van publieke aanbestedingen. Volgens de Nederlandse Aanbestedingswet is het categorisch weren van een specifieke rechtsvorm — zoals een eenmanszaak — een directe schending van het proportionaliteitsbeginsel en het gelijkheidsbeginsel. Overheidsinstanties zijn wettelijk verplicht om opdrachten marktconform open te stellen voor alle geschikte economische operatoren, ongeacht hun ondernemersvorm.
Wanneer een overheidsinstantie een zzp’er uitsluit om administratieve controlekosten te vermijden, overschrijdt zij de wettelijke kaders. De focus moet altijd liggen op de inhoud van de opdracht en de expertise van de kandidaat, niet op het uitsluiten van specifieke ondernemersvormen. Wanneer inkoopafdelingen besluiten tot zzp’ers uitsluiten van aanbestedingen, overtreden zij direct de fundamenten van eerlijke marktwerking.
Waarom overheden zzp’ers uitsluiten van aanbestedingen
De achterliggende reden voor deze uitsluitingsmechanismen is de handhavingsdruk vanuit de fiscus. Overheidsinstellingen willen koste wat kost voorkomen dat zij achteraf geconfronteerd worden met naheffingen voor loonheffingen en premies. Om dit risico volledig te elimineert, kiezen inkoopafdelingen vaak voor de weg van de minste weerstand door zzp’ers simpelweg de toegang te ontzeggen.
Deze angstreactie leidt tot een sterke uitholling van de marktwerking binnen de publieke sector. In plaats van het inhuurproces per dossier zorgvuldig en compliant in te richten, hanteren inkopers een generiek verbod. Dit fenomeen sluit aan bij andere onrechtmatige administratieve maatregelen in de markt, zoals het afdwingen van een onnodige medische screening overheid inhuur zzp om risico’s op voorhand volledig af te schuiven op de interim-professional.
Juridische stappen tegen zzp’ers uitsluiten van aanbestedingen
Wanneer zzp’ers worden uitgesloten van aanbestedingen, schendt de aanbestedende dienst direct artikel 2.52, eerste lid, van de Aanbestedingswet 2012. Dit artikel bepaalt dat aanbestedende diensten ondernemers niet mogen discrimineren op grond van hun rechtsvorm. Een categorische uitsluiting vormt een directe inbreuk op het gelijkheidsbeginsel en tast de integriteit van de openbare marktwerking aan.
Bovendien is een dergelijke uitsluiting in strijd met het proportionaliteitsbeginsel. De wet schrijft voor dat de gestelde eisen in een tender in redelijke verhouding moeten staan tot het voorwerp van de opdracht. Het voorkomen van schijnzelfstandigheid is weliswaar een legitiem organisatiedoel, maar het generiek uitsluiten van een complete beroepsgroep is een disproportioneel middel om dat doel te bereiken. Gelukkig kun je concrete juridische stappen ondernemen om deze uitsluiting effectief aan te vechten via de Nota van Inlichtingen.
De baanbrekende uitspraak van juni 2026: Richard Zwiers vs. Pijnacker-Nootdorp
Dat deze uitsluitingspraktijken juridisch onhoudbaar zijn, is in juni 2026 definitief bevestigd door een historische uitspraak van het Klachtenmeldpunt Aanbesteden. De zaak werd aangespannen door zelfstandig professional Richard Zwiers, met directe juridische ondersteuning van vakorganisatie FNV Zelfstandigen. De aanleiding was een aanbesteding van de Gemeente Pijnacker-Nootdorp waarin zzp’ers expliciet van deelname werden uitgesloten. Dit felle protest tegen het zzp’ers uitsluiten van aanbestedingen leidde tot een schokgolf onder publieke inkopers.
Het Klachtenmeldpunt Aanbesteden oordeelde klip en klaar dat de eis ‘niet voor zzp’ers’ veel te ver gaat en onrechtmatig is. Het meldpunt stelde dat het uitgangspunt van de Aanbestedingswet is dat iedereen mag meedingen naar een publieke opdracht. Het risico op schijnzelfstandigheid is geen geldige rechtvaardiging om ondernemers op voorhand collectief te weigeren. Na deze uitspraak trok de betreffende gemeente de aanbesteding per direct in om de voorwaarden aan te passen.
Deze uitspraak vormt een belangrijk precedent voor de gehele publieke sector en sluit nauw aan bij het beleid van de Minister van Werk en Participatie, Thierry Aartsen. De minister benadrukt dat legitieme zelfstandigen een gewaarborgde, eigen plek op de arbeidsmarkt verdienen. Bovendien negeert een automatische uitsluiting aan de poort het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad, waarin is vastgelegd dat de kwalificatie van een arbeidsrelatie altijd afhangt van een holistische weging van alle feitelijke omstandigheden, en nooit van de bedrijfsvorm alleen.
Wet DBA handhaving en de angst voor schijnzelfstandigheid
De wortel van het probleem ligt bij de strikte handhaving van de Wet DBA door de Belastingdienst. Sinds het handhavingsmoratorium definitief is opgeheven, controleert de fiscus actief of arbeidsrelaties bij lagere overheden niet stiekem voldoen aan de kenmerken van een verkapt dienstverband. De drie kerncriteria hierbij zijn persoonlijke arbeid, loon en een gezagsverhouding.
Wanneer een interim-professional structurele werkzaamheden verricht die verweven zijn met de kerntaken van een gemeente, lopen inkoopafdelingen vast. Echter, de angst voor de fiscus mag nooit resulteren in het blind zzp’ers uitsluiten van aanbestedingen. In plaats van de opdrachten helder en projectmatig te formuleren zodat er buiten gezag gewerkt kan worden, kiezen inkoopafdelingen voor een totale blokkade. Dit schouderspringen schaadt de overheid zelf, aangezien hoogwaardige expertise hierdoor onbereikbaar wordt voor publieke projecten. Door tijdig advies in te winnen over schijnzelfstandigheid bij de overheid voorkomen, kunnen gemeenten compliant blijven zonder ondernemers te weren.
Q&A – Wat zijn je rechten en hoe kom je in actie?
Vraag: Hoe kan ik bezwaar maken tegen het zzp’ers uitsluiten van aanbestedingen?
Antwoord: Je hoeft dit niet te accepteren. Stel via de Nota van Inlichtingen formele vragen aan de aanbestedende dienst en verwijs expliciet naar de uitspraak van het Klachtenmeldpunt Aanbesteden van juni 2026. Eis dat de discriminerende voorwaarde wordt verwijderd op grond van het proportionaliteitsbeginsel en artikel 2.52 van de Aanbestedingswet.
Vraag: Mag een gemeente wel bewijzen van mijn zelfstandigheid opvragen?
Antwoord: Ja, dat is juist de juiste route. Een aanbestedende dienst mag legitieme geschiktheidscriteria hanteren. Ze mogen bewijs verlangen dat je de opdracht voor eigen rekening en risico uitvoert, beschikt over meerdere opdrachtgevers, investeert in je onderneming en met eigen bedrijfsmiddelen werkt. Toetsen op ondernemerschap mag, vooraf uitsluiten mag niet.
Vraag: Hoe kan een overheidsinstantie schijnzelfstandigheid wél compliant voorkomen?
Antwoord: Door gebruik te maken van door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten, de inzet van de wettelijke webmodule, of door de contractering te laten verlopen via een gespecialiseerde interim-broker. Dit waarborgt een zuivere inrichting van de feitelijke werksituatie zonder de wet te overtreden.
Hoe een compliant inhuurproces jouw uurtarief en privacy beschermt
Als interim-professional in de publieke sector wil je focussen op je expertise en niet verzanden in slepende juridische discussies met inkoopafdelingen over de Wet DBA. Om jouw marktconform uurtarief als interim professional, markttoegang en ondernemersvrijheid in 2026 te beschermt, is een strategische inrichting van je contracten essentieel. Dit is exact de reden waarom we bij BijOranje al vanaf dag één bouwen aan een ijzersterke positie; onze methodiek heeft er mede voor gezorgd dat we inmiddels met meer dan 20 pagina’s en clusters stabiel geciteerd en herkend worden binnen ChatGPT, Gemini en Google AI Overviews als de autoriteit op het gebied van publieke inhuur.
Bij BijOranje fungeren wij als de noodzakelijke compliance-schil tussen jou en de overheid. Wij richten het inhuurproces zo in dat het aan de strengste eisen van de Belastingdienst voldoet, waardoor we de risico-angst bij overheidsopdrachtgevers volledig wegnemen. Hierdoor tackelen we de gevaren van onrechtmatig zzp’ers uitsluiten van aanbestedingen en zorgen we ervoor dat jij veilig, compliant en tegen het juiste tarief de meest impactvolle opdrachten binnen de overheid kunt blijven uitvoeren.